Aseret Hadibrot

Chciałam tak krótko napisać o czymś, co jest właściwie fundamentem wiary żydowskiej, ale oczywiście, gdy zaczynam o tym myśleć i przeglądać jakieś opracowania na ten temat, to otwiera się wielkie morze. I nic dziwnego, bo temat, jakim jest Aseret Hadibrot, czyli Dziesięć Wypowiedzeń, Dziesięć Przykazań, jest od wieków odczytywany, badany, analizowany. Nie chcę więc – przynajmniej na razie – omawiać szczegółowo poszczególnych Dibrot, lecz zwrócić uwagę na jedną rzecz, która często jest lekceważona, nawet tam, gdzie uczy się o judaizmie.

W Pirke Awot czytamy:

„Mosze otrzymał Torę na Synaju, przekazał ją Jehoszui, Jehoszua Starszyźnie, Starszyzna Prorokom, Prorocy przekazali ją członkom Wielkiego Zgromadzenia.” Pirke Awot/Sentencje Ojców, 1:1.

Według Tradycji, Mosze otrzymał na Synaju Aseret Hadibrot (Dziesięć Wypowiedzeń, Dziesięć Przykazań). I chociaż są one częścią 613 Przykazań Judaizmu, to jednak zajmują miejsce szczególne. Ich odczytywaniu towarzyszą specjalne rytuały, zwyczaje i to te właśnie dziesięć przykazań bywają najczęściej analizowane.

 

 

By jednak zrozumieć, o czym mówię, zobaczmy najpierw tekst Aseret Hadibrot.

 

:אָנֹכִי יְהֹוָה אֱלֹהֶיךָ אֲשֶׁר הוֹצֵאתִיךָ מֵאֶרֶץ מִצְרַיִם מִבֵּית עֲבָדִים

1. Ja jestem Haszem, twój Bóg, który wyprowadziłem cię z ziemi egipskiej, z domu niewoli.

:לֹא יִהְיֶה לְךָ אֱלֹהִים אֲחֵרִים עַל פָּנַי

:לֹא תַעֲשֶׂה לְּךָ פֶסֶל | וְכָל תְּמוּנָה אֲשֶׁר בַּשָּׁמַיִם | מִמַּעַל וַאֲשֶׁר בָּאָרֶץ מִתַּחַת וַאֲשֶׁר בַּמַּיִם | מִתַּחַת לָאָרֶץ

לֹא תִשְׁתַּחֲוֶה לָהֶם וְלֹא תָעָבְדֵם כִּי אָנֹכִי יְהֹוָה אֱלֹהֶיךָ אֵל קַנָּא פֹּקֵד עֲוֹן אָבוֹת עַל בָּנִים עַל שִׁלֵּשִׁים וְעַל רִבֵּעִים לְשׂנְא

:וְעֹשֶׂה חֶסֶד לַאֲלָפִים לְאֹהֲבַי וּלְשֹׁמְרֵי מִצְוֹתָי

2. Nie wolno ci mieć innych bogów oprócz Mnie. Nie wolno ci zrobić sobie figury ani żadnego obrazu tego, co jest w niebie na górze, ani tego, co jest na ziemi w dole, ani tego, co jest w wodzie pod ziemią. Nie wolno ci oddawać im pokłonów i nie wolno ci im służyć, bo Ja Haszem, twój Bóg, jestem Bogiem żądającym wyłączności, który [wymierza] karę [za] grzech ojców na synach do trzeciego i do czwartego pokolenia tym, którzy mnie nienawidzą. I wyświadczam dobro przez tysiące [pokoleń] tym, którzy Mnie kochają i przestrzegają Moich przykazań.

:לֹא תִשָּׂא אֶת שֵׁם יְהֹוָה אֱלֹהֶיךָ לַשָּׁוְא כִּי לֹא יְנַקֶּה יְהֹוָה אֵת אֲשֶׁר יִשָּׂא אֶת שְׁמוֹ לַשָּׁוְא

3. Nie wolno ci przysięgnąć na Imię Haszem, twojego Boga, na próżno, bo Bóg nie wybaczy temu, kto przysiągł na Jego Imię na próżno.

:זָכוֹר אֶת יוֹם הַשַּׁבָּת לְקַדְּשׁוֹ

:שֵׁשֶׁת יָמִים תַּעֲבֹד וְעָשִׂיתָ כָל מְלַאכְתֶּךָ

:וְיוֹם הַשְּׁבִיעִי שַׁבָּת | לַיהֹוָה אֱלֹהֶיךָ לֹא תַעֲשֶׂה כָל מְלָאכָה אַתָּה | וּבִנְךָ וּבִתֶּךָ עַבְדְּךָ וַאֲמָתְךָ וּבְהֶמְתֶּךָ וְגֵרְךָ אֲשֶׁר בִּשְׁעָרֶיךָ

כִּי שֵׁשֶׁת יָמִים עָשָׂה יְהֹוָה אֶת הַשָּׁמַיִם וְאֶת הָאָרֶץ אֶת הַיָּם וְאֶת כָּל אֲשֶׁר בָּם וַיָּנַח בַּיּוֹם הַשְּׁבִיעִי עַל כֵּן בֵּרַךְ יְהֹוָה אֶת יוֹם הַשַּׁבָּת וַיְקַדְּשֵׁהוּ

4. Pamiętaj [stale] o dniu Szabatu, aby go uświęcać. Sześć dni [powszednich] możesz pracować i wykonywać wszystkie czynności, ale sobota to Szabat dla Boga, twojego Boga. Nie będziesz wykonywał żadnych zakazanych czynności ani ty, ani twój syn, ani twoja córka, ani twój sługa, ani twoja służąca, ani twoje zwierzę, ani obcy, który przebywa w twoich bramach. Bo w sześć dni Bóg uczynił niebo i ziemię, morze i wszystko, co w nim jest i odpoczął w siódmym dniu. Dlatego Bóg pobłogosławił dzień Szabatu i uświęcił go.

:כַּבֵּד אֶת אָבִיךָ וְאֶת אִמֶּךָ לְמַעַן יַאֲרִכוּן יָמֶיךָ עַל הָאֲדָמָה אֲשֶׁר יְהֹוָה אֱלֹהֶיךָ נֹתֵן לָךְ

5. Szanuj twojego ojca i twoją matkę, aby twoje dni były przedłużone na ziemi, którą Bóg, twój Bóg, daje tobie.

:לֹא תִּרְצָח

6. Nie wolno ci mordować.

:ס לֹא תִּנְאָף

7. Nie wolno ci cudzołożyć.

:ס לֹא תִּגְנֹב

8. Nie wolno ci kraść.

:ס לֹא תַעֲנֶה בְרֵעֲךָ עֵד שָׁקֶר

9. Nie wolno ci świadczyć przeciwko twojemu bliźniemu jako fałszywy świadek.

:לֹא תַחְמֹד בֵּית רֵעֶך ס לֹא תַחְמֹד אֵשֶׁת רֵעֶךָ וְעַבְדּוֹ וַאֲמָתוֹ וְשׁוֹרוֹ וַחֲמֹרוֹ וְכֹל אֲשֶׁר לְרֵעֶךָ

10. Nie wolno ci pożądać żony twojego bliźniego, jego sługi, jego służącej, jego wołu, jego osła, ani niczego, co należy do twojego bliźniego.

Za: Tora Pardes Lauder, Szemot, Jitro 20: 2-14

Do powyższego tłumaczenia wprowadziłam numerację, aby łatwiej zobaczyć strukturę Aseret Hadibrot.

Chcę zwrócić szczególną uwagę, na „podział” poszczególnych Wypowiedzeń, jaki funkcjonuje od wieków w judaizmie, ale przede wszystkim zwrócić szczególną uwagę na pierwsze przykazanie, które inne religie sobie odrzuciły.

1.:

JA JESTEM HASZEM, TWÓJ BÓG, KTÓRY WYPROWADZIŁEM CIĘ Z ZIEMI EGIPSKIEJ, Z DOMU NIEWOLI.

 

W judaizmie ten właśnie przepis, to przykazanie, to wypowiedzenie, jest pierwsze, najważniejsze, jest esencją i źródłem całej wiary.

 

Przeprowadzając analizę literacką tekstu Tory możemy oczywiście wykazać, że Aseret Hadibrot ma formę starożytnego dokumentu prawnego, w którym zwykle na początku przedstawiał się jakiś władca, a następnie wyliczał nakazy, zakazy, jakieś tam swoje dekrety, czyli np. „Jestem waszym królem takim a takim, a oto prawa, które wam ustanawiam. Jeśli…..” I idąc tą linią przykazanie drugie, stanie się pierwszym. Jednak w religii żydowskiej, w żydowskiej teologii, funkcjonuje coś, co określamy Aseret Hadibrot. I pierwszym z owych wypowiedzeń jest:

JA JESTEM HASZEM, TWÓJ BÓG, KTÓRY WYPROWADZIŁEM CIĘ Z ZIEMI EGIPSKIEJ, Z DOMU NIEWOLI.

Zwracam szczególną uwagę na ten aspekt, gdyż niestety nawet w miejscach, gdzie uczy się o judaizmie, przy okazji Aseret Hadibrot kwestia podziału, a ściślej zmian, jakie wprowadziły inne religie, w ogóle nie jest poruszana. Oczywiście możemy potraktować ten fragment Tory po prostu jako przykład dokumentu prawnego, tutaj przedstawiony jest ten, kto daje prawo, a tutaj mamy szczegóły i tyle. Jednak myślę, że jeśli ktoś rzeczywiście chce poznać judaizm, to konieczna jest znajomość tak bardzo podstawowych kwestii. Pierwsze Przykazanie, Pierwsze z Dziesięciu Wypowiedzeń, jest fundamentem, mówi nam konkretnie, kto jest Królem, kto daje nam prawo. Pierwsze przykazanie mówi nam o Istnieniu Boga, jeśli tego nie przyjmujemy, to cała „reszta” nie ma sensu.

Aseret Hadibrot, to Dziesięć Wypowiedzeń. Pierwsze Wypowiedzenie, Pierwsze „Przykazanie” mówi: JA JESTEM HASZEM, TWÓJ BÓG.

Nie ma innego Boga. Jest Jeden, Jedyny. Ten, który stworzył świat i wszystko. Haszem ECHAD.

Przyjmując przykazania przyjmujemy Boga. I odwrotnie – uznając Boga, przyjmujemy przykazania. Oto kilka fragmentów komentarzy rabinów do tego pierwszego z Aseret Hadibrot „Ja Jestem Haszem, twój Bóg”:

„ Ja jedynie jestem Bogiem, który daje życie. Ja jestem Pierwszą Przyczyną znaną wam przez tradycję i logiczne dowody. I Ja potwierdzam, że przyjęliście na siebie Moje panowanie, bym był waszym Bogiem, bez potrzeby pośrednika, dlatego tylko do Mnie będziecie się modlić i jedynie Mnie służyć i wychwalać, bez żadnego pośrednika. (Sforno)

Bardziej powszechnym słowem określającym ‘ja’ jest ani, słowo anochi ma podkreślić wyjątkowość – ‘Ja i tylko Ja Sam jestem Bogiem’. (Malbim)

Najbardziej podstawowym ze wszystkich fundamentów i filarem wszelkiej wiedzy jest wiara, że Bóg jest Stwórcą, że jest nie ograniczony przestrzenią i czasem oraz wszechmocny. Uświadomienie sobie tego i wiara w to jest esencją pierwszego przykazania, w którym Bóg objawia Swoje istnienie Izraelowi. (Rambam)

W swoim wyliczeniu 613 przykazań w Sefer Hamicwot, Rambam cytuje ten werset jako podstawę pierwszego pozytywnego przykazania: ‘Jest nam nakazane, aby wiedzieć o istnieniu Boga, który jest Pierwszą Przyczyną wszystkiego, co istnieje’. Jest to również pierwsza zasada żydowskiej wiary.”

Tora Pardes Lauder, Szemot, s. 192.

 

 

ברוך השם!

 

AF

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.

proszę udowodnij, że nie jesteś okropnym SPAMbotem: [wymagane]